Της Μαρίνας Παπαχριστοδούλου

Ποιος από όσους ξεκινήσαμε το εγχείρημα να δημιουργήσουμε μια κινηματογραφική λέσχη, θυμάται τώρα τι ήταν εκείνο που μας συνεπήρε αρχές καλοκαιριού του 2010 όταν και βάλαμε τα πρώτα θεμέλια; Ήταν η αγάπη για το σινεμά, ο ενθουσιασμός ότι θα μπορούμε στο εξής να κάνουμε κάτι για αυτό που οι ίδιοι αγαπούσαμε και αγαπάμε ή η ανάγκη να είμαστε μέσα στον κόσμο σε μια διαρκή συναναστροφή, επαφή και επικοινωνία, μια ανταλλαγή απόψεων, εμπειριών συναισθημάτων που όρισε τις κινήσεις μας εκείνης της πρώτης στιγμής; Πιθανόν κανένας δεν θυμάται. Όλοι όμως θυμόμαστε και ας μην το συνειδητοποιήσαμε, ας μην το καταγράψαμε ποτέ με χαρτί και με μολύβι, ότι σε όλο αυτό το διάστημα πορευτήκαμε με βάση μια λογική που λέει: «Μπορείς να αφήσεις ένα αποτύπωμα κουλτούρας και ανθρωπιάς στον τόπο σου; Αν ναι άσε κάτι όμορφο και φύγε, χωρίς να επιδιώκεις επιβράβευση. Ή Καλύτερα άσε κάτι όμορφο και μείνε. Για να συνεχίζεις.» Αυτό είναι που μετράει. Από τότε πέρασαν 16 χρόνια. Η μικρή μας ομάδα έγινε αυτό που είναι σήμερα. Ένας δραστήριος πολιτιστικός σύλλογος, που αφήνει το δικό του σημάδι στην πόλη, προσφέρει ευκαιρίες για απόλαυση και προβληματισμό και απολαμβάνει ο ίδιος με τη σειρά του αναγνώριση και καταξίωση στην συνείδηση των συμπολιτών μας, το σεβασμό και την αγάπη τους. Αυτό δείχνει η διαρκώς αυξανόμενη συμμετοχή στις δραστηριότητες μας, τα σχόλια, οι συζητήσεις. Ήταν μια πορεία όχι εύκολη. Χρειάστηκαν εκατοντάδες προβολές ταινιών όχι εμπορικών, όχι mainstream, αλλά εκείνων που δεν συναντάς εύκολα μπροστά σου και πρέπει να ψάξεις, να τις ανακαλύψεις κρυμμένες κάτω από τόνους αποσιώπησης ακόμα και απόρριψης. Παγκόσμιες ομορφιές κρυμμένες σε πανάθλιες ζωές, σε προσωπικότητες μικροπρεπείς ή φλογερές και ασυμβίβαστες. Άλλες χώρες, άλλες φυλές με τις δουλειές και τις κουλτούρες τους: ο ζουρνάς, το βιολί, το σάζι, ο χαρταετός του παιδιού, το ποδήλατο στο οποίο δεν μπορούν να ανέβουν οι γυναίκες. Το σφυρί, το φυσητήρι, ο φούρνος μέσα στη γη, το μουλάρι, η τέντα, οι μοίρες, τα μάγια, τα άγρια, τα ανυπόταχτα και τα υποταγμένα. Οι πόλεμοι οι επεμβάσεις φανερές και κρυφές, τα καλάσνικοφ, οι εμφύλιες συρράξεις, οι φορτωμένες με ανθρώπους βάρκες, ο Σουλεϊμάν και το Παρίσι του. Η αδυναμία των μη προνομιούχων και η υπέρμετρη ισχύς, η σκληρότητα των δυνατών πάνω στην οποία συντρίβεται τραγικά η αναζήτηση κάθε ανθρώπινης ευτυχίας. Οι άνθρωποι με τα προτερήματα και τα ελαττώματα τους, τις κακίες τους και τις κακομοιριές τους, τη βιαιότητα και την τρυφερότητα τους, τη γενναιότητα και τη δειλία τους, την αφοσίωση, την αυτοθυσία, την αλληλεγγύη τους. Ταινίες δημιουργών που κλείνουν μέσα στις σκηνές τους τους πόθους και τα ερωτήματα του παντοτινού ανθρώπου, τις έγνοιες και τους φανατισμούς του. Δημιουργών του καιρού μας και ας μην ανήκουν στη γενιά μας. Πάντα σε ορθάνοιχτους ορίζοντες για αυτά που σε όλη τη Γη αποκαλούμε πλανεύτρα Ζωή, που τόσο παινεύουν οι ταινίες. Πρόφαση είναι οι ταινίες για να μιλήσουμε με τρόπο ταιριαστό με την ψυχή μας και τις πνευματικές μας ανησυχίες για τα προβλήματα της ζωής, την υποταγή ή την εναντίωση μας με πολιτικές και πρακτικές που μας συνθλίβουν. Και αν είναι αδύνατη η φωνή μας και συχνά πνίγεται κάτω από το βάρος άλλων επιλογών: «Το θάμα υπάρχει πάντα στην ανθρώπινη ψυχή, και στην πιο ταπεινή και με τη ζωή την πιο ήσυχη». Άλλωστε το πιο έξοχο γνώρισμα της Τέχνης είναι η αγάπη της προς το όνειρο. «Είμαστε υφασμένοι από τα ονείρατα, και τη φτωχή ζωή μας ένας ύπνος την περικυκλώνει», λέει ο Κωστής Παλαμάς. Χρειάστηκαν επίσης εκατοντάδες εκδηλώσεις με συμμετοχή σκηνοθετών ηθοποιών, τεχνικών, κρατικών κινηματογράφου και άλλων σε μια προσπάθεια να συλλάβουμε το νόημα όσων παρακολουθούμε να διαδραματίζεται στην οθόνη την ώρα της προβολής και κατ΄ επέκταση όσων γίνονται γύρω μας και εντός μας. Χρειάστηκαν δεκάδες παρουσιάσεις βιβλίων με συμμετοχή συγγραφέων όχι αυτών με ευπώλητα βιβλία, ή εκείνων που απευθύνονται σε ειδικά (λέγε με γυναικεία) κοινά, αλλά των άλλων που πάντα μας φέρνουν σε επαφή με κάτι καινούριο και απολαυστικό. Απαιτήθηκαν 11 χρόνια σεμιναρίων ιστορίας του κινηματογράφου και κάποια μαθήματα σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Χρειάστηκε να οργανώσουμε μουσικές εκδηλώσεις, εκδρομές, να παρακολουθήσουμε θεατρικές παραστάσεις, ξεναγήσεις σε μουσεία, γκαλερί και υπαίθρια αξιοθέατα. Και όλα αυτά για να είμαστε μαζί, για να μην ιδιωτεύουμε. Δεν κάναμε κάτι καλύτερο από άλλους. Κάνουμε όσα κάνουμε όχι για να «εκπολιτίσουμε τις μάζες», ούτε για να μεταλαμπαδεύσουμε λαμπρές ιδέες που κάποια «φωτεινά μυαλά επεξεργάστηκαν πριν από εμάς για εμάς». Δική μας ανάγκη καλύπταμε κυρίως. «Τον εαυτό μου έπαιρνα να τραγουδήσω» λέει πάλι ο Παλαμάς μιλώντας για το «Δωδεκάλογο του Γύφτου». Και αυτό κάναμε. Κάτι που μας φαίνεται σπουδαίο και ευγενικό, που βοηθούσε πρώτα εμάς να απολαμβάνουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας, να γινόμαστε σοφότεροι, δικαιότεροι, με ανοχή στις ανθρώπινες αδυναμίες και δυσανεξία στη δύναμη των ισχυρών και των νταήδων. Και όχι για να ξεχωρίσουμε, αλλά γιατί πιστεύουμε ότι όταν κινούμαστε σε κατεύθυνση αντίθετα από αυτή του συρμού έχουμε περισσότερες πιθανότητες να αντιληφθούμε τα μηνύματα του καιρού μας, τις καταστάσεις μέσα στις οποίες ζούμε. Αφού «ό,τι μέσα μέσα τους κρατούν, δεν μπορεί να χωριστεί από την έξω πλάση». Έχουμε βαθιά συνείδηση της αξίας της συντροφικής ζωής, ακόμα και όταν δεν ταιριάζουμε, ακόμα και όταν δεν μπορούμε, θέλουμε να δουλεύουμε με άλλους. Σε όλο αυτό το διάστημα πορευτήκαμε με ειλικρίνεια, σταθερότητα, συνέπεια και διάρκεια. Δεν κρύψαμε αυτό που είμαστε. Όταν γύρω μας πληθαίνουν οι σύλλογοι σούπερ μάρκετ της λογικής «κάνω τα πάντα και συμφέρω» και όταν όλοι δηλώνουν ανεξάρτητοι, εμείς δεν κρύψαμε τις σχέσεις με τη ΔΡΑΣΗ για μια Άλλη Πόλη, την Κίνηση δημοτών από την οποία προκύψαμε. Και αν αυτό μοιάζει δρόμος μοναχικός «κι ανίσως και στοχάζεται μοναχική, τον κόσμο κλει στο λογισμό της· χίλιες οι αγάπες της. Χίλιες χρυσές λιανοκάμωτες αλυσίδες με δένουνε με την πραγματικότητα». Κάποιοι λένε ότι ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς. Εμείς λέμε ότι οι καιροί μας είναι δύσκολοι και επικίνδυνοι. Μεγάλες οι αλλαγές στον κόσμο, απαράδεχτα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της γης ζει σε συνθήκες πολέμων ή αβάσταχτης φτώχειας, δυσθεώρητη η ανασφάλεια όλων. Οι δυνατοί παίζουν στα ζάρια τις ζωές μας και την τύχη της Ανθρωπότητας. Ένας νέος τύπος ανθρώπου, που αν και δεν γεννιέται τώρα, κυριαρχεί. Είναι ο άνθρωπος χωρίς ελπίδα, ο παραλυμένος και παράλυτος που τίποτε δε φοβάται και που του είναι όλα αδιάφορα, που βαριέται τη ζωή, που βαριέται και το θάνατο, και που δεν είναι άξιος ούτε να πεθάνει, ούτε να ζήσει. Είναι και αυτό ένα πολύ υπολογίσιμο στοιχείο της σημερινής κανονικότητας. Αλλά αυτό καθορίζει και το ρόλο της Τέχνης, κάθε τέχνης μαζί και του κινηματογράφου σήμερα: Όταν τα μεγάλα ιδανικά ανθίζουν και ζούνε στο σπίτι του καθενός, η Τέχνη τους χτίζει παλάτια. Όταν τα μεγάλα ιδανικά ξεπέφτουν και ο καθένας τα διώχνει από το σπίτι του, η Τέχνη τα παίρνει στο καλύβι της και άσυλο τους δίνει. Επικίνδυνοι και αβέβαιοι καιροί. Δύσκολος και ο δικός μας ρόλος Ας είναι. Εμείς θα συνεχίσουμε να υπηρετούμε το όραμα μας με συνέπεια και αφοσίωση. Άλλος δρόμος δεν υπάρχει. Μαρίνα Παπαχριστοδούλου - Τα μέρη του κειμένου μέσα σε εισαγωγικά είναι του Κωστή Παλαμά - Η φωτογραφία είναι από την προβολή της ταινίας ο «Θολός Βυθός» της Ελένη Αλεξανδράκη. (15/01/2026)