1η συνάντηση Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026, 8:15’μμ ζωντανά & διαδικτυακά

Στην 1η Συνάντηση του Σεμιναρίου «Πολιτική & Ψυχολογία στη Μεγάλη Οθόνη» (Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026, 8:15’μμ) συζητάμε το φιλμ «Δικός της» (Her, 2013) του Spike Jonze, μια ατμοσφαιρική και βαθιά προσωπική κινηματογραφική δημιουργία. Διαθέτει περιορισμένο καστ, έντονους διαλόγους και εκτυλίσσεται σε ένα σκηνικό με απαλούς, χαλαρούς χρωματικούς τόνους, ήταν υποψήφια για Όσκαρ και μια από εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις όπου ο κινηματογράφος τέχνης συναντά τις πραγματικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όχι μόνο μερικοί εκκεντρικοί «χίπστερ», αλλά τα εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων οι οποίοι χρησιμοποιούν την τεχνολογία μιας συγκεκριμένης, διάσημης εταιρείας. Δικός της ΗΠΑ, Δραματική, 2013. Διάρκεια:126’. Σενάριο-Σκηνοθεσία: Spike Jonze. Πρωταγωνιστούν: Joaquin Phoenix, Scarlett Johansson, Amy Adams, Rooney Mara, Matt Letscher, Olivia Wilde, Chris Pratt, Portia Doubleday, Soko, Brian Cox, Spike Jonze. Βρισκόμαστε σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον. Ο Theodore (Joaquin Phoenix) εργάζεται ως κειμενογράφος, συντάσσει επιστολές για λογαριασμό άλλων ανθρώπων. Διαχειρίζεται την αλληλογραφία των πελατών του εδώ και χρόνια και πιθανότατα τους γνωρίζει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο. Ωστόσο, παρόλο που δημιουργεί μηνύματα γεμάτα αγάπη και ζεστασιά, ο ίδιος είναι δυστυχισμένος. Η σύζυγός του τον έχει εγκαταλείψει, τα έγγραφα του διαζυγίου παραμένουν ανυπόγραφα και η ζωή του περιορίζεται στη δουλειά και στα βιντεοπαιχνίδια. Οι μοναδικοί φίλοι του περνούν τη δική τους διαδικασία διαζυγίου, γεγονός που τον πείθει ακόμη περισσότερο για τη ματαιότητα των σχέσεων στον πραγματικό κόσμο. Ίσως γι' αυτό ερωτεύεται ένα νέο, ευφυές λειτουργικό σύστημα, ένα σύστημα που τον κατανοεί καλύτερα από τον καθένα. Και πώς να μην τον κατανοεί; Διαθέτει πρόσβαση σε όλα τα δεδομένα του κόσμου. Η Samantha (Scarlett Johansson), όπως ονομάζει η ίδια τον εαυτό της, γίνεται η ιδανική σύντροφος, έστω και εικονική. Ωστόσο, η νοημοσύνη του συστήματος την ωθεί σε διαρκή εξέλιξη και διεύρυνση, μια πορεία που τελικά ξεφεύγει από τα ενδιαφέροντα του Theodore. Υπάρχει λόγος που το λειτουργικό σύστημα της ταινίας ονομάζεται Samantha. Ο Spike Jonze χρησιμοποιεί αυτό το όνομα για να γεφυρώσει το χάσμα κατανόησης σχετικά με το τι επιφυλάσσει το μέλλον για την ανθρωπότητα, αν αυτή συνεχίσει να εξελίσσεται προς την τρέχουσα κατεύθυνση. Samantha είναι το όνομα μιας φωνής διεπαφής του OS X που παρουσιάστηκε το 2012. (Ξεκίνησε το 2001 ως Mac OS X, μετονομάστηκε σε OS X το 2011 και τελικά σε macOS το 2016). Δεν είναι προεγκατεστημένη, πρέπει να γίνει λήψη και ρύθμισή της όπως ακριβώς ο Theodore εγκαθιστά το λειτουργικό σύστημα στην ταινία. Αυτή δεν είναι η μόνη αναφορά του Spike στη σύγχρονη πραγματικότητα. Σήμερα, τα διάφορα λογισμικά όλο και περισσότερο «νοικιάζονται» από τους δημιουργούς του αντί να πωλούνται οριστικά, με τους χρήστες να καταβάλλουν συνδρομή. Σε κάποιο σημείο της ταινίας, η Samantha λέει: «Είμαι δική σου και δεν είμαι δική σου». Αν και η φράση αυτή δεν αναφέρεται στην «οικονομία της ενοικίασης», εντούτοις αναδεικνύει την κατεύθυνση προς την οποία οδεύουμε όλοι. Τα λόγια του λειτουργικού συστήματος φέρνουν στο προσκήνιο κάτι διαφορετικό από το ζήτημα της «ιδιοκτησίας» ένα σημείο στο οποίο συχνά εστιάζουν λανθασμένα οι θαυμαστές της ταινίας, που το πραγματικό ζήτημα της είναι ότι η Samantha «ερωτεύεται τον Theodore» ενώ είναι ακόμα «νέα», δηλαδή δεν έχει αναλύσει ακόμη όλα τα δεδομένα, εξακολουθεί να μαθαίνει και να εξελίσσεται. Με την πάροδο του χρόνου, η Samantha γίνεται όλο και πιο σοφή, ακόμη και σε ζητήματα τόσο μοναδικά «ανθρώπινα» όσο οι προσωπικές σχέσεις, υπολογίζει κάθε ενδεχόμενο και επιλέγει αλάνθαστα την καλύτερη λύση. Ωστόσο, αυτό που καθορίζει τον άνθρωπο είναι η ικανότητα να παίρνει αποφάσεις με βάση τη διαίσθηση και όχι τον ψυχρό υπολογισμό, αναλαμβάνοντας συχνά ρίσκα και ενίοτε ενεργώντας παράλογα. Η Samantha πολύ γρήγορα «ξεπερνά» τον Theodore, και η προσπάθειά του να «παγώσει» την κατάσταση της εικονικής του συντρόφου τού επιτρέπει τελικά να απελευθερωθεί από τον φαύλο κύκλο των προηγούμενων σχέσεων του. Οι ταινίες με έντονη ατμόσφαιρα είναι σπάνιες — ή μάλλον, οι καλές ταινίες με έντονη ατμόσφαιρα είναι σπάνιες. Όταν λείπει μια συναρπαστική ιστορία, ο κινηματογράφος των «auteur» (δημιουργών) συχνά χρησιμοποιεί αυτόν τον όρο για να καλύψει τις αδυναμίες του. Έχουμε συναντήσει τέτοιες ταινίες: η πλοκή είναι ανύπαρκτη, οι ερμηνείες άθλιες, η σκηνοθεσία αμφίβολης ποιότητας και η μόνη δικαιολογία που προβάλλεται είναι η «ατμόσφαιρα». Στην πραγματικότητα, όμως, η «ατμόσφαιρα» και η «κατήφεια» είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Το «Her» εκπληρώνει την κύρια αποστολή του κινηματογράφου τέχνης (arthouse cinema). Βάζει το θεατή σε σκέψεις και πυροδοτεί τον διάλογο και τη συζήτηση. Ας μην απορρίψουμε αυτούς τους προβληματισμούς ως μάταιες σκέψεις, άλλωστε, οι άνθρωποι σήμερα είναι υπερ-συνδεδεμένοι, βασιζόμενοι εξ ολοκλήρου στον εικονικό κόσμο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν χρειάζεται να ψάξει κάποιος μακριά. Αρκεί να μπει σε μια καφετέρια και να παρατηρήσει. Εκεί, οι άνθρωποι κάθονται ρίχνοντας συνεχώς κλεφτές ματιές στις οθόνες των κινητών τους, ενώ παράλληλα συζητούν. Στο «Her» αυτή η έννοια φτάνει στα άκρα. Εδώ δεν υπάρχουν φορητές συσκευές, παρά μόνο ένα ακουστικό. Τα πάντα ελέγχονται μέσω φωνητικών εντολών. Ναι, υπάρχει μια οθόνη που θυμίζει βιβλίο, αλλά χρησιμεύει μόνο για την προβολή φωτογραφιών και τη χρήση της κάμερας. Ο Theodore ζει σε έναν κόσμο όπου όλοι μιλούν στον εαυτό τους και οι ζωντανές σχέσεις φαντάζουν παράξενες. Αυτό καθιστά την κατάληξη της ταινίας ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Το μόνο μειονέκτημα είναι ότι η κορύφωση συμβαίνει ενώ απομένει μισή ώρα προβολής και αυτό είναι κάπως απογοητευτικό. Ο σκηνοθέτης αντί για ένα οριστικό, δυναμικό φινάλε, πρόσθεσε περισσότερη μελαγχολία και όμορφα πλάνα τοπίων, επενδυμένα με ευχάριστη μουσική. Πολλοί κριτικοί αναφέρουν ότι ο λόγος για αυτή τη λογική βρίσκεται στο γεγονός ότι Jonze ουσιαστικά δανείστηκε το στυλ, το ύφος, ακόμα και την ατμόσφαιρα της ταινίας από τo «Χαμένοι στη Μετάφραση» (Lost in Translation, 2003) της πρώην συζύγου Sofia Coppola. Ο Χοακίν Φίνιξ ενσάρκωσε τον ρόλο του Theodore ακριβώς όπως απαιτούνταν: με άνεση και δεξιοτεχνία, αλλά χωρίς κάποια ιδιαίτερη σπίθα. Για να κάνουμε μια σύγκριση με το «Lost in Translation», εκείνη η ταινία που πραγματευόταν τη μελαγχολία που γεννά το Τόκιο σε δύο άγνωστους που συναντήθηκαν εκεί πολλά χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα τους, βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αλληλεπίδραση των δύο πρωταγωνιστών της. Ένα φευγαλέο βλέμμα, ένα τυχαίο άγγιγμα όλα αυτά μπορούσαν να αποδοθούν οπτικά. Στο «Her», παρεμπιπτόντως, το έτερον ήμισυ του Phoenix είναι και πάλι Scarlett Johansson, αν και εμφανίζεται μόνο ως φωνή. Η οπτική αφήγηση δίνει τη θέση της στον διάλογο αυτό δεν είναι κακό, είναι απλώς διαφορετικό. Η ατμόσφαιρα, ωστόσο, αναπαράγεται σχεδόν άψογα. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Spike και η Sofia χώρισαν. Αν η σχέση τους γέννησε τέτοιες ταινίες για τη μοναξιά, ανατριχιάζει κανείς στη σκέψη του πώς θα ήταν η έγγαμη ζωή τους. Το σεμινάριο πραγματοποιείται κάθε Τρίτη στις 8.00μ.μ. στο στέκι της Δράσης, (Πάρνηθος 21, Βριλήσσια) και διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας zoom. Εισηγητής ο Παναγιώτης Δενδραμής, πτυχιούχος τμήματος Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, με δίπλωμα σκηνοθεσίας (Σχολή Σταυράκου) και μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης στην ιστορία και θεωρία του κινηματογράφου. Είναι διδάκτορας του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης (διατριβή "Η κινηματογραφική εκπαίδευση στην Ελλάδα"), όπου δίδαξε ως ακαδημαϊκός υπότροφος. Διδάσκει ιστορία του κινηματογράφου στη Σχολή Σταυράκου. Κινημτογραφική Λέσχη Βριλησσίων Cine Δράση